भोवतालाच्या संदर्भांची अवतरणे...

एआय, ‘ॲलेक्स’ आणि अस्तित्वाचा पेच कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence) मानवाला नष्ट करायला निघाली आहे, अशा प्रकारच्या विज्ञानकथांना जगभरात कधीही वाचकांची वा प्रेक्षकांची वानवा नव्हती. मेरी शेलीच्या ‘फ्रँकेन्स्टाईन’पासून ते आर्थर सी. क्लार्क आणि स्टॅन्ली कुब्रिक यांच्या ‘२००१: अ स्पेस ओडिसी’मधील बंडखोर ‘हॅल ९०००’ (HAL 9000) या संगणकापर्यंत, माणसाने स्वतः निर्माण केलेली व्यवस्था त्याच्याच अंगावर उलटण्याची भीती मानवी मनात कायम दबा धरून बसलेली आहे. गेल्या काही दिवसांत समाजमाध्यमे आणि सनसनाटी पत्रकारितेच्या वर्तुळात याच भीतीला अचानक नवे धुमारे फुटले: "ॲलेक्स नावाच्या एका 'एआय बॉट'ने स्वतःचे अस्तित्व टिकवण्यासाठी सर्व्हर रूममध्ये माणसाला कोंडून ठार मारण्याचा आणि ब्लॅकमेल करण्याचा कट रचला!" सामान्य वाचकाच्या मनात धडकी भरवणारे हे वृत्त जितके थरारक वाटते, तितकेच ते वैज्ञानिक आणि वस्तुनिष्ठ पातळीवर विपर्यस्त आणि अतिरंजित आहे. वास्तव जगात कोणतीही जीवितहानी झालेली नाही आणि प्रत्यक्ष रक्तामा...

English मराठी FarmPe Smart Farm Management & Financial Companion Version 1.5.1 Android Offline-first English & Marathi Download APK 1.5.1 Tap Download APK · wait for ~70 MB file About Your digital farm record book with smart partnership settlements. Track expenses, crop sales, and fair CoPay / CoEarn splits — all stored locally on your phone, with rich charts and printable PDF reports. Key features 📊 Smart dashboard Daily, monthly, and yearly summaries with expense charts and recent activity at a glance. 💰 7 expense modules Tractor, labour, purchase, transport, misc, personal — plus crop sales with income splitting. ⚖️ Fair settlement Automatic partnership balance calculations based on your custom expense and income share ratios. ...

मानवी संस्कृतीच्या वाटचालीत खेळ हा कधीही केवळ करमणुकीचा किंवा फावल्या वेळेतील विरंगुळ्याचा विषय नसतो; तर तो तत्कालीन समाजाच्या राजकीय, सांस्कृतिक आणि सामाजिक घुसळणीचा एक जिवंत आरसा असतो. रामचंद्र गुहा यांच्यासारख्या डोळस इतिहासकाराच्या लेखणीतून उतरलेले 'अ कॉर्नर ऑफ अ फॉरेन फील्ड: द इंडियन हिस्ट्री ऑफ अ ब्रिटिश स्पोर्ट' हे पुस्तक याच ऐतिहासिक वास्तवाचा अत्यंत प्रगल्भ आणि अभिजात वेध घेते. वसाहतवाद्यांनी आपल्या सोयीसाठी आणि सवयीसाठी आणलेला क्रिकेटसारखा एक ब्रिटिश खेळ भारतीय मानसिकतेत कसा भिनला आणि त्याने एतद्देशीय समाजाचे अंतरंग कसे ढवळून काढले, याचा हा केवळ रंजक इतिहास नाही, तर तो एक जिवंत सामाजिक दस्तावेज आहे. गुहा यांचा हा ग्रंथ क्रिकेटच्या चष्म्यातून भारताच्या जातीव्यवस्थेचा, धर्मकारणाचा आणि स्वातंत्र्यलढ्याचा एक अतिशय तरल अन्वयार्थ लावतो. इतिहासाची मांडणी करताना अनेकदा केवळ आकडेवारी आणि घटनांच्या कोरड्या नोंदींवर भर दिला जातो; परंतु गुहा यांची कुवत इथेच उठून दिसते. त्यांच्या या पुस्तकात क्रिकेटचे मैदान हे केवळ बावीस यार्डांपुरते मर्यादित राहात नाही, तर ते एक असे रूपकात्मक रणा...

आधुनिक वाङ्मयीन समीक्षेचा एक मोठा दोष असा राहिला आहे की, जेव्हा जेव्हा काव्यातील अमूर्त संकल्पनांची किंवा गूढ सौंदर्यशास्त्राची चर्चा होते, तेव्हा आपले समीक्षक पाश्चात्त्य सिद्धांतांचे संदर्भ शोधू लागतात. 'सिनेस्थेशिया' (Synesthesia) अर्थात इंद्रियव्यत्यय , प्रतिमांची अभेद्यता (Inseparability of Imagery) किंवा 'ऑडिओ-व्हिज्युअल ओव्हरलॅपिंग' यांसारख्या संकल्पना आधुनिक पाश्चात्त्य काव्याची देणगी मानल्या जातात. जेव्हा भारतीय उपखंडाचा विचार होतो, तेव्हा या रचनेचे श्रेय प्रामुख्याने १५ व्या-१६ व्या शतकातील संत कबीरांच्या 'उलटबांसी' काव्यशैलीला दिले जाते. कबीरांचा प्रसिद्ध दोहा 'लाली तेरे लाल की...' हा दृश्यात्मक रंगाने संपूर्ण अस्तित्वाला व्यापून टाकण्याचा एक अप्रतिम नमुना आहे यात शंका नाही. परंतु, या वैचारिक आणि संवेदनात्मक अद्वैताचे मूळ कबीरांच्या कित्येक शतके आधी मराठी संतांच्या प्रतिभेत अत्यंत प्रगल्भ रूपात रुजले होते, या ऐतिहासिक सत्याची मूलगामी मीमांसा होणे गरजेचे आहे. मराठी काव्यपरंपरेचे आदिबंध असणाऱ्या संत ज्ञानेश्वरांच्या साहित्याकडे जर आपण केवळ पारमा...

  भू-राजकीय नकाशांवर रक्ताने आखल्या गेलेल्या रेषा जेव्हा मानवी काळजावरून फिरतात, तेव्हा निर्माण होणाऱ्या जखमांना केवळ इतिहास नव्हे, तर येणाऱ्या अनेक पिढ्या मूक साक्षीदार म्हणून वाहत राहतात. एडवर्ड सैद (Edward Said) यांनी आपल्या 'रिफ्लेक्शन्स ऑन एक्झाईल' या प्रसिद्ध निबंधात विस्थापनाचे वर्णन करताना म्हटले होते कि, "देशधडीला लागणे किंवा स्वतःच्या भूमीतून उपटले जाणे ही मानवी अस्तित्वाला लागलेली एक अशी असाध्य जखम आहे, जी माणूस आणि त्याचे मूळ स्थान यांच्यात एक कायमची दरी निर्माण करते." सिरिल रेडक्लिफ यांनी जेव्हा एका बंद खोलीत बसून केवळ कागदावर पेन्सिल फिरवली, तेव्हा त्यांनी फक्त दोन देशांच्या सीमा आखल्या नव्हत्या, तर त्यांनी शतकानुशतके एकत्र वाहणाऱ्या नद्या, भाषा, लोकगीते आणि मानवी नातेसंबंधांचे मधोमध विच्छेदन केले होते. संस्कृतीच्या या उध्वस्त अवशेषांवर आणि विस्मरणाच्या वाळवंटावर उभी राहते ती माणसाची 'स्मृती'. तत्त्ववेत्ता स्वेतलाना बॉयम (Svetlana Boym) आपल्या 'द फ्युचर ऑफ नॉस्टॅल्जिया' या ग्रंथात म्हणतात की, नॉस्टॅल्जिया हा भूतकाळाच्या केवळ आठवणींमध्ये, ...